Стратегиялық менеджмент
Сипаттама: Пән стратегиялық басқарудың теориясы мен практикасын ашып, корпоративтік стратегияны және бизнес-бірліктер стратегиясын әзірлеу, экономикалық негіздеу және іске асыру дағдыларын қалыптастырады. Білім алушылар стратегиялық жоспарлауды және сыртқы әрі ішкі ортаны талдау құралдарын (Портердің 5 күші, PESTEL, құндылық тізбегі, VRIO), позицияландыру мен инновацияларды, сондай-ақ KPI/BSC арқылы іске асыруды және өзгерістерді басқаруды меңгереді.
Кредиттер саны: 5
Пререквизиты:
- Менеджмент негіздері
Пәннің еңбек сыйымдылығы:
| Жұмыс түрлері | сағат |
|---|---|
| Дәрістер | 15 |
| Практикалық жұмыстар | 30 |
| Зертханалық жұмыстар | |
| СӨЖО | 30 |
| СӨЖ | 75 |
| Қорытынды бақылау нысаны | емтихан |
| Қорытынды бақылауды жүргізу нысаны | Экзамен |
Компонент: Таңдау бойынша компонент
Цикл: Кәсіптік пәндер
Мақсат
- Мақсаты: білім алушыларда стратегиялық талдау, корпоративтік және бизнес-стратегияны әзірлеу, экономикалық негіздеу және іске асыру бойынша теориялық білім мен практикалық дағдыларды қалыптастыру; бәсекелік позицияландыруды, өсім мен ресурстарды басқаруды, сондай-ақ KPI/BSC және өзгерістерді басқару арқылы стратегияны орындауды түсінуді қамтамасыз етіп, құбылмалы сыртқы орта жағдайында ұйымның бәсекеге қабілеттілігін сақтау.
Міндет
- Аталған мақсатқа қол жеткізу төмендегі міндеттерді шешу нәтижесінде мүмкін болады: білім алушыларда стратегиялық ойлауды қалыптастыру және ұйымның стратегиялық көзқарасын, миссиясын және негізгі мақсаттарын айқындай білу дағдыларын дамыту; сыртқы және ішкі ортаны кешенді стратегиялық талдауды (Портердің 5 күші, PESTEL/сценарийлер, құндылық тізбегі, VRIO/VRIN) жүргізуге және негізгі тәуекелдер мен мүмкіндіктерді анықтауға үйрету; бәсекелік позицияландыруды тұжырымдау және корпоративтік әрі бизнес-стратегияны әзірлеу (таңдау, ымыралар, стратегияның «ядросы») дағдыларын дамыту; өсім, әртараптандыру және ресурстарды бөлу стратегияларын әзірлеу және негіздеу әдістерін меңгерту (Ансофф матрицасы, BCG портфельдік талдауы); көрсеткіштер жүйесі және орындауды басқару арқылы стратегияны іске асыру құзыреттерін қалыптастыру (KPI, Balanced Scorecard, көрсеткіш иелерінің жауапкершілігі); стратегияны енгізу кезінде өзгерістерді басқару және ұйымдық үйлестіру дағдыларын дамыту (Kotter, 7S), нәтижелерді бағалау және түзетуші әрекеттерді қоса алғанда.
Оқыту нәтижесі: білу және түсіну
- Білім алушы стратегиялық менеджменттің негізгі ұғымдары мен терминологиясын; стратегияның деңгейлері мен түрлерін; бәсекелік позицияландырудың және стратегиялық ымыралардың логикасын; сыртқы және ішкі ортаны талдаудың негізгі тәсілдері мен құралдарын (Портердің 5 күші, PESTEL/сценарийлер, құндылық тізбегі, VRIO/VRIN); сондай-ақ KPI/BSC және өзгерістерді басқару арқылы стратегияны әзірлеу, экономикалық негіздеу және іске асыру қағидаттарын біледі және түсінеді.
Оқыту нәтижесі: білім мен ұғымды қолдану
- Білім алушы стратегиялық менеджмент құралдарын сыртқы және ішкі ортаны диагностикалау үшін қолданады (Портердің 5 күші, PESTEL/сценарийлер, құндылық тізбегі, VRIO/VRIN), бәсекелік позицияландыруды және стратегияның «ядросын» тұжырымдайды, стратегиялық баламаларды (өсу, әртараптандыру, портфель/ресурстар) таңдауды негіздейді және KPI/BSC көрсеткіштері мен өзгерістерді басқару шараларын қамтитын стратегияны іске асыру жоспарын әзірлейді.
Оқыту нәтижесі: талқылай білуді қалыптастыру
- Білім алушы ұйымның стратегиялық жағдайын сыни тұрғыдан бағалайды, баламаларды салыстырады және деректер мен таңдалған талдау құралдары негізінде негізделген басқарушылық пайымдар қалыптастырады; негізгі болжамдарды, тәуекелдер мен trade-off-тарды айқындайды, стейкхолдерлер үшін ұсынымдарды дәлелдейді және ұсынылған шешімдер мен бастамалардың күтілетін стратегиялық салдарын бағалайды.
Оқыту нәтижесі: коммуникативтік қабілеттіліктер
- Білім алушы стратегиялық талдау нәтижелерін және негізделген ұсынымдарды ауызша және жазбаша түрде тиімді ұсынады; дәлелдерді құрылымдап, кәсіби терминологияны қолданады; визуалды құралдарды пайдаланады (кестелер, матрицалар, Canvas, BSC); хабарламаны стейкхолдерлердің әртүрлі аудиторияларына бейімдейді; командада жұмыс істеп, сұрақтарға жауап беру және кері байланысты ескеру арқылы стратегиялық шешімдерді сенімді қорғайды.
Оқыту нәтижесі: Оқу дағдылары немесе сабаққа қабілеттілігі
- Білім алушы өздігінен және үздіксіз білім алуға қабілетті екенін көрсетеді: стратегиялық менеджмент бойынша дереккөздерді табады, сыни тұрғыдан бағалайды және синтездейді; тексеруге арналған сұрақтар мен гипотезаларды тұжырымдайды; белгіленген мерзімде кейстер/жобалар бойынша жұмысты жоспарлап, ұйымдастырады; нәтижелерді рефлексиялап, кері байланысты ескеріп, тәсілдер мен шешімдерді түзетеді.
Оқыту әдістері
Проблемно-ориентированное обучение (PBL) обеспечивает включение обучающихся в решение типовых стратегических задач (снижение прибыльности при росте, выбор позиции, распределение ресурсов) через самостоятельный поиск альтернатив и обоснование решений.
Проектно-ориентированное обучение реализуется в формате сквозного командного стратегического проекта: анализ внешней и внутренней среды → формулирование «ядра» стратегии → KPI/BSC → план внедрения и управления изменениями.
Кейс-метод и аналитические практикумы предполагают разбор реальных и учебных кейсов, применение инструментов (5 сил, PESTEL/сценарии, цепочка ценности, VRIO, Ансофф, BCG, BMC) и подготовку кратких управленческих рекомендаций.
Коммуникативные и интерактивные технологии включают модераируемые дискуссии, дебаты, мозговые штурмы, peer-review и защиты решений, где обучающиеся аргументируют выбор стратегии, trade-offs и ожидаемые последствия для стейкхолдеров.
Информационно-коммуникационные технологии (в т.ч. дистанционные) используются для работы в LMS, онлайн-тестирования, совместной разработки матриц/Canvas/BSC, проведения консультаций и презентаций, а также для сценарного моделирования и визуализации стратегических решений.
Білім алушының білімін бағалау
Оқытушы ағымдағы бақылау жұмыстарының барлық түрлерін жүргізеді және академиялық кезеңде екі рет білім алушылардың ағымдағы үлгеріміне тиісті баға береді. Ағымдағы бақылау нәтижелері бойынша 1 және 2 рейтинг қалыптастырылады. Білім алушының оқу жетістіктері 100 балдық шкала бойынша бағаланады, Р1 және Р2 қорытынды бағасы ағымдағы үлгерім бағасынан орташа арифметикалық ретінде шығарылады. Академиялық кезеңде білім алушының жұмысын бағалауды пән бойынша тапсырмаларды тапсыру кестесіне сәйкес оқытушы жүзеге асырады. Бақылау жүйесі жазбаша және ауызша, топтық және жеке формаларды біріктіре алады.
| Кезең | Тапсырма түрі | Өлшем |
|---|---|---|
| 1 рейтинг | Устный опрос | 0-100 |
| Разбор практических ситуаций | ||
| Практическое задание | ||
| Рубежный контроль | ||
| 2 рейтинг | Устный опрос | 0-100 |
| Разбор практических ситуаций | ||
| Практическое задание | ||
| Рубежный контроль | ||
| Қорытынды бақылау | емтихан | 0-100 |
Жұмыс түрлері бойынша оқыту нәтижелерін бағалау саясаты
| Тапсырма түрі | 90-100 | 70-89 | 50-69 | 0-49 |
|---|---|---|---|---|
| Өте жақсы | Жақсы | Қанағаттанарлық | Қанағаттанарлықсыз | |
| Все виды работ (опросы, кейсы, практикумы, тесты, презентации, эссе, проекты) оцениваются по 100-балльной шкале. Учитываются: корректность терминов и теории; качество применения инструментов анализа (5 сил, PESTEL/сценарии, цепочка ценности, VRIO/VRIN, Ансофф, BCG, BMC); логика «анализ–выводы–решения»; согласованность стратегии; качество KPI/BSC и плана внедрения; оформление и академическая добросовестность. | Полные и оригинальные решения с чёткой структурой и доказательной аргументацией; инструменты применены корректно и глубоко; выводы опираются на данные/обоснованные допущения; стратегия согласована (diagnosis–policy–actions), содержит ясные trade-offs; KPI/BSC измеримы, с владельцами и целями; проработан план внедрения и риски; безупречное оформление и уверенные ответы по содержанию курса. | В целом верные решения; инструменты применены корректно, но без полной глубины (не все факторы/альтернативы учтены); логика выводов в основном выдержана; стратегия реалистична, но отдельные элементы требуют уточнения (trade-offs, приоритизация инициатив); KPI/BSC и план внедрения представлены, но частично нуждаются в детализации; оформление хорошее, возможны небольшие недочёты. | Частично верные подходы, но есть заметные пробелы в теории/терминологии; инструменты применены фрагментарно или формально; связь «анализ → решения» слабая, выводы обобщённые; стратегия и инициативы недостаточно обоснованы; KPI/BSC неполные/слабо измеримые, отсутствуют владельцы/целевые значения; оформление и структура с существенными замечаниями. | Существенные ошибки и непонимание ключевых тем; инструменты анализа отсутствуют или применены неверно; выводы не подтверждены анализом; стратегия несвязная/нереалистичная, без позиционирования и логики trade-offs; KPI/BSC и план внедрения отсутствуют или некорректны; работа не соответствует требованиям/не сдана; нарушения академической честности — работа не засчитывается. |
Бағалау нысаны
Пән бойынша білім алушының білімін қорытынды бағалау 100 баллдық жүйе бойынша жүзеге асырылады және:
- Емтиханда алынған нәтиженің 40%;
- Ағымдағы үлгерімнің 60% - ы.
Қорытынды бағаны есептеу формуласы:
| И= 0,6 | Р1+Р2 | +0,4Э |
| 2 |
мұндағы, Р1, Р2-тиісінше бірінші, екінші рейтингті бағалаудың сандық эквиваленттері;
Э - емтихандағы бағаның сандық баламасы.
Қортынды әріптік бағасы және оның балдық сандық эквиваленті:
Төрт балдық жүйе бойынша цифрлық баламаға сәйкес келетін білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалаудың әріптік жүйесі:
| Әріптік жүйе бойынша бағалар | Балдардың сандық эквиваленті | Балдар (%-тік құрамы) | Дәстүрлі жүйе бойынша бағалар |
|---|---|---|---|
| A | 4.0 | 95-100 | Өте жақсы |
| A- | 3.67 | 90-94 | |
| B+ | 3.33 | 85-89 | Жақсы |
| B | 3.0 | 80-84 | |
| B- | 2.67 | 75-79 | |
| C+ | 2.33 | 70-74 | |
| C | 2.0 | 65-69 | Қанағаттанарлық |
| C- | 1.67 | 60-64 | |
| D+ | 1.33 | 55-59 | |
| D | 1.0 | 50-54 | |
| FX | 0.5 | 25-49 | Қанағаттанарлықсыз |
| F | 0 | 0-24 |
Дәріс сабақтарының тақырыптары
- Введение: стратегия и стратегический менеджмент — уровни стратегии (корпоративный/бизнес/функциональный), горизонты и стейкхолдеры; отличие целей/планов от стратегии; стратегия как выбор и компромиссы; 5P Минцберга
- Внешняя среда I: отраслевой анализ (5 сил) — логика прибыли в отрасли; модель 5 сил, драйверы и типовые ошибки применения; выводы и стратегические последствия для компании
- Внешняя среда II: PESTEL и сценарии — PESTEL как сканирование среды; драйверы неопределённости; построение сценариев; связь PESTEL с 5 силами и выбором действий
- Конкурентное преимущество и позиционирование (Porter) — позиционирование, trade-offs и согласованность активностей; «операционная эффективность ≠ стратегия»; что компания делает и не делает
- Цепочка ценности: источники издержек и дифференциации — первичные/поддерживающие активности; драйверы затрат и ценности; поиск рычагов повышения маржи/ценности
- Внутренний анализ: RBV/VRIO/VRIN — ресурсы и компетенции как источник устойчивого преимущества; оценка valuable/rare/inimitable/organized; ограничения и практические примеры
- Динамические способности и стратегия в турбулентности — dynamic capabilities (ощущать–схватывать–перестраивать); скорость решений, эксперименты, партнёрства; адаптация стратегии
- «Хорошая стратегия»: ядро по Rumelt — diagnosis → guiding policy → coherent actions; критерии качества стратегии; типовые ошибки «плохой стратегии»
- Рост и диверсификация: матрица Ансоффа — квадранты роста; оценка риска, ресурсов и синергий; выбор направления роста и обоснование
- Портфельный анализ и распределение ресурсов (BCG) — Stars/Cash Cows/Question Marks/Dogs; бюджетные решения; ограничения модели и допущения
- Бизнес-модель как объект стратегии (BMC) — бизнес-модель vs стратегия; 9 блоков Canvas; проверка ценностных гипотез; выявление критических рисков модели
- «Голубые океаны» и value innovation — Red vs Blue ocean; ERRC (убрать/снизить/повысить/создать); кривая ценности и выбор целевого сегмента
- Подрывные инновации и дилеммы лидеров — disruptive innovation; почему лидеры проигрывают; «вход снизу»; стратегии реакции (защита/каннибализация/новая единица)
- Реализация стратегии: Balanced Scorecard и KPI — 4 перспективы BSC; причинно-следственные связи; проектирование KPI, целей и владельцев; контроль исполнения
- Управление изменениями и оргвыравнивание (Kotter + 7S) — 8 шагов Kotter; риски сопротивления; 7S как проверка согласованности; план внедрения и корректирующие действия
Негізгі әдебиет
- 1 Ансофф И. Стратегическое управление. - М.: Прогресс, 2007. 2 Белошапка В.А., Загорий Г.В. Стратегическое управление. Принципы и международная практика.- К.: Абсолют-В.- 2008.- 351с. 3 Виханский О.С. Стратегическое управление: Учебник.- 2-е изд., перераб. И доп.-М.: Гардарика, 2008.- 296с. 4 Маркова В.Д., Кузнецова С.А. Стратегический менеджмент: Курс лекций.- М.: ИНФРА-М; Новосибирск: Сибирское соглашение, 2009.- 288с. 5 Попов С.А. Стратегическое управление: 17-модульная программа для менеджеров «Управление развитием организации». Модуль 4.-М.: «ИНФРА», 2009.- 344с. 6 Томпсон А.А., Стрикленд А.Дж. Искусство разработки и реализации стратегии: Учебник для вузов /Пер. с англ. Под. Ред. Л.Г.Зайцева, М.И.Соколовой.- М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 2008.- 576с. 7 Фахутдинов Р. Стратегический менеджмент. М.: 2011. 8 Стратегиялық менеджмент негіздері. Бәсекелік артықшылыққа ұмтылу [Текст] : оқу құралы / Джон Э. Гэмбл, Маргарет А. Питереф, Артур А. Томпсон. - 5 басылым. - Алматы : Ұлттық аударма бюросы, 2019. - 536 б.
