Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университетінің қызметкерлері — Жер туралы ғылымдар мектебінің қауымдастырылған профессоры, жетекші ғылыми қызметкер Ольга Петрова және Тұрақты даму офисінің маманы, кіші ғылыми қызметкер Арина Полякова — 2026 жылғы 6–13 шілде аралығында Ресей Федерациясындағы Тюмень мемлекеттік университетінде өткен Халықаралық жазғы көміртек мектебіне қатысты. Іссапар BR24992854 «Шығыс Қазақстан облысының тау-кен металлургия саласының орнықты дамуын қамтамасыз етуге арналған бәсекеге қабілетті ғылыми негізделген технологияларды әзірлеу және енгізу» бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру жобасы аясында ұйымдастырылды.
Бірнеше күн бойы мектеп қатысушылары климаттың өзгеруін зерттеудің заманауи тәсілдерімен, парниктік газдарды мониторингтеу әдістерімен және көміртек полигондарының жұмыс істеу ерекшеліктерімен танысты. Жазғы мектеп Ресей, Қазақстан, Беларусь және Өзбекстан университеттері мен ғылыми ұйымдарының өкілдерін біріктіріп, тәжірибе алмасу мен климаттық күн тәртібінің өзекті мәселелерін талқылауға арналған халықаралық алаңға айналды.
Сапар барысында ШҚТУ өкілдері Тюмень мемлекеттік университетінің заманауи ғылыми инфрақұрылымымен танысып, мамандандырылған зертханаларды, Ұжымдық пайдаланылатын ғылыми орталықты, Экологиялық және ауыл шаруашылығы биологиясы институтын (X-BIO), сондай-ақ «Кучак» көміртек полигонын аралады. Онда парниктік газдар ағындарын мониторингтеу жүйелерімен, экологиялық зерттеу әдістерімен және ғылыми бақылау желісінің жұмысымен танысты.
Жазғы мектеп бағдарламасына көміртек айналымы, климаттың өзгеруі, экожүйелер мониторингі және көміртек теңгерімін бағалаудың заманауи тәсілдеріне арналған дәрістер, практикалық сабақтар және көшпелі іс-шаралар енгізілді. Білім беру бағдарламасын Тюмень мемлекеттік университетінің Экология және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану ғылыми-зерттеу институтының директоры, биология ғылымдарының докторы Андрей Владимирович Соромотин «Тюмень мемлекеттік университетінің "Кучак" көміртек полигоны Ресейдің көміртек полигондары жүйесінде» атты дәрісімен ашты. Кейінгі күндері қатысушылар университеттің климаттық жобаларымен, көміртек полигоны топырақтарының биогеохимиясымен, биоалуантүрлілік, топырақ мезофаунасы, өсімдіктер ризосферасының микробиологиясы салаларындағы заманауи зерттеулермен, сондай-ақ декарбонизация, климаттық жобаларды құқықтық реттеу және көміртектік бейтараптыққа қол жеткізу мәселелерімен танысты.
Бағдарламаның ең маңызды бөлімдерінің бірі «Кучак» көміртек полигонына жасалған далалық сапар болды. Қатысушылар ғылыми далалық инфрақұрылымның жұмысымен, СО₂ ағындарын өлшеуге, атмосфералық параметрлерді бақылауға, топырақ пен өсімдік жамылғысын зерттеуге арналған жоғары технологиялық жабдықтармен, сондай-ақ экологиялық деректерді өңдеудің цифрлық технологияларымен танысты. Университеттің жас зерттеушілері далалық зерттеулер жүргізудің практикалық әдістерін көрсетіп, көміртек полигонында іске асырылып жатқан климаттық жобалар туралы баяндады.
Бағдарламаның практикалық бөлігінде университеттің ғылыми бөлімшелеріне экскурсиялар ұйымдастырылды. ШҚТУ қызметкерлері Экологиялық және ауыл шаруашылығы биологиясы институтында (X-BIO) және Ұжымдық пайдаланылатын ғылыми орталықта болып, заманауи ғылыми зертханалардың, жоғары дәлдіктегі аналитикалық жабдықтардың жұмысымен және экология, биология, климатология мен табиғатты пайдалану салаларындағы ғылыми зерттеулермен танысты. Әсіресе дәлдігі жоғары зертханалық талдау мүмкіндіктері мен экологиялық зерттеулерде цифрлық технологияларды қолдануға ерекше назар аударылды.
Бағдарламаның бір күні Тюмень мемлекеттік университетінің Аграрлық институтының ғылыми инфрақұрылымымен танысуға арналды. Қатысушылар Іргелі және қолданбалы агробиотехнологиялар орталығында, Ауыл шаруашылығы жануарларының генетикалық ресурстары орталығында, Ю. Ф. Юдичев атындағы анатомиялық музейде және Ат спорты орталығында болды. Экскурсия барысында агробиотехнология, селекция, ветеринария және ауыл шаруашылығының орнықты дамуы салаларындағы заманауи ғылыми әзірлемелер таныстырылды.
Дәрістер мен экскурсиялардан бөлек, мектеп бағдарламасында интерактивті білім беру іс-шаралары да ұйымдастырылды. Қатысушылар «Тюмень облысындағы климаттық тәуекелдер» іскерлік ойынына, «Көміртек теңгерімі: агробизнес стратегиясы» симуляциялық ойынына, нетворкинг-сессияларға және климаттың өзгеруіне бейімделу мен көміртек ізін азайту мәселелеріне арналған пікірталастарға қатысты. Мұндай форматтар әртүрлі елдердің қатысушыларын біріктіріп, тәжірибе алмасуға және бірлескен ғылыми жобаларды іске асыру мүмкіндіктерін талқылауға жағдай жасады.
Сонымен қатар, ШҚТУ қызметкерлері экология, табиғатты пайдалану және аграрлық сектор салаларындағы ғылыми жобалармен, сондай-ақ климаттың өзгеруі жағдайында табиғи экожүйелер мен адамның шаруашылық қызметінің өзара байланысын зерттеп жүрген докторанттар мен жас ғалымдардың жұмыстарымен танысты. Алынған тәжірибе университеттің ғылыми зерттеулерін одан әрі дамытуда тиімді пайдаланылатын болады.
Сапар аясында ШҚТУ делегациясы Тюмень мемлекеттік университетінің бірінші проректоры Андрей Викторович Толстиковпен кездесті. Кездесу барысында ғылыми ынтымақтастықты кеңейту, академиялық ұтқырлықты дамыту және бірлескен білім беру бағдарламаларын жүзеге асыру мәселелері талқыланды. Іссапардың маңызды нәтижелерінің бірі – екі университет арасындағы серіктестік байланыстың нығаюы болды. Қол қойылған ынтымақтастық туралы келісім аясында тараптар көміртектік бейтараптық бағытындағы бірлескен зерттеулерді дамытуға, көміртек полигонын құруға, ортақ білім беру бағдарламаларын іске асыруға, академиялық ұтқырлықты дамытуға, жазғы мектептер мен ғылыми іс-шараларды бірлесіп ұйымдастыруға келісті.
Жазғы мектеп барысында алынған білім мен практикалық тәжірибе ШҚТУ-дың «Простор» жазғы экспедициялық кампус базасында көміртек полигонын құру кезінде қолданылатын болады. Бұл университеттің парниктік газдарды мониторингтеу, климаттың өзгеруін зерттеу және көміртектік бейтараптық мақсаттарына қол жеткізу бағытындағы ғылыми зерттеулерін дамытудағы маңызды қадам болмақ.
